นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เสนอ 4 ยุทธศาสตร์กำกับความปลอดภัย SMR วางรากฐานพลังงานนิวเคลียร์ไทย
นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เสนอ 4 ยุทธศาสตร์กำกับความปลอดภัย SMR ชี้ไทยต้องเตรียมพร้อมก่อนเปลี่ยนผ่านพลังงานสู่ Net Zero
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เสนอ 4 ยุทธศาสตร์เตรียมความพร้อมประเทศไทยรองรับเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (Small Modular Reactors: SMRs) ครอบคลุมการจัดทำข้อกำหนดแห่งชาติสำหรับ SMR การกำกับดูแลและพิจารณาอนุญาตล่วงหน้า การพัฒนาหน่วยงานขับเคลื่อนโครงการพลังงานนิวเคลียร์ และการเสริมสร้างขีดความสามารถด้านวิศวกรรมความปลอดภัยเชิงคำนวณ เพื่อสนับสนุนความมั่นคงทางพลังงานและเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสู่ Net Zero โดยย้ำว่าการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ต้องยึดหลัก “ความปลอดภัยต้องมาก่อน” (Safety First)
SMR กับทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ด้านพลังงานของไทย
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วิเคราะห์ว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญจุดเปลี่ยนสำคัญด้านพลังงาน ทั้งการรักษาความมั่นคงทางพลังงานและการขับเคลื่อนเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ หรือ Small Modular Reactors (SMRs) จึงเป็นหนึ่งในทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ที่หลายประเทศทั่วโลกและในภูมิภาคอาเซียนกำลังศึกษาและพิจารณา
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ มีบทบาทสำคัญในการให้ข้อมูลทางวิชาการ ถอดบทเรียนจากความสำเร็จและความล้มเหลวของโครงการในต่างประเทศ ตลอดจนเสนอแนวทางเชิงนโยบายเพื่อให้ประเทศไทยเตรียมความพร้อมอย่างรอบด้าน โดยต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อมเป็นลำดับแรก
บทเรียนจากอาเซียนและกรอบข้อพิจารณา 122 ประเด็นของ IAEA
ในภูมิภาคอาเซียน ประเทศมาเลเซียเริ่มวางรากฐานการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ผ่าน MyPOWER Corporation ซึ่งทำหน้าที่เป็นหน่วยงานขับเคลื่อนโครงการพลังงานนิวเคลียร์ (Nuclear Energy Programme Implementing Organization: NEPIO) และอยู่ระหว่างประเมินพื้นที่ที่มีศักยภาพ เช่น รัฐซาบาห์ โดยพิจารณาทั้งเทคโนโลยี SMR บนบกและโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำ (Floating Nuclear Power Plant: FNPP)
แนวทางดังกล่าวเชื่อมโยงกับกรอบการพิจารณาของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (International Atomic Energy Agency: IAEA) ซึ่งตามข้อมูลในบทวิเคราะห์ระบุถึงเอกสาร IAEA-TECDOC-2143 ที่เผยแพร่ในเดือนตุลาคม 2569 โดยรวบรวมข้อพิจารณาสำหรับผู้ซื้อ (User Requirements) จำนวน 122 ประเด็น ครอบคลุมหลัก 3S ได้แก่ ความปลอดภัย (Safety) ความมั่นคงปลอดภัย (Security) และการพิทักษ์ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (Safeguards) ตลอดจนสมรรถนะทางเทคนิค เศรษฐศาสตร์ และความพร้อมในการก่อสร้าง
กรอบดังกล่าวสะท้อนว่า SMR ไม่ได้ถูกพัฒนาเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าป้อนเข้าสู่ระบบสายส่งเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีศักยภาพรองรับอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ เช่น การผลิตไฮโดรเจน การผลิตน้ำจืด และการจ่ายไอน้ำความร้อนสูงให้กับอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและโรงกลั่นน้ำมัน
ถอดบทเรียนต้นทุน SMR จากสหราชอาณาจักร สหรัฐฯ และโรมาเนีย
นายแพทย์รุ่งเรืองระบุว่า ประเด็นสำคัญในการพิจารณาพัฒนา SMR คือการประเมินต้นทุนโครงการอย่างรอบด้าน โดยต้องแยกต้นทุนของโรงไฟฟ้าหน่วยแรก (First-of-a-Kind: FOAK) ออกจากโรงไฟฟ้าหน่วยต่อ ๆ ไป (Nth-of-a-Kind: NOAK) เนื่องจากโครงการแรกต้องรับภาระต้นทุนด้านการออกแบบ โครงสร้างพื้นฐาน และการพัฒนาห่วงโซ่อุปทาน ขณะที่โครงการในลำดับต่อไปอาจได้รับประโยชน์จากการผลิตซ้ำและการประหยัดต่อขนาด
กรณีสหราชอาณาจักร: Rolls-Royce SMR
บริษัท Rolls-Royce SMR ตั้งเป้าหมายเงินลงทุนสำหรับโครงการระดับ NOAK ไว้ที่ประมาณ 1.8 พันล้านปอนด์ หรือประมาณ 81,360 ล้านบาท สำหรับกำลังผลิต 470 เมกะวัตต์ไฟฟ้า (MWe) คิดเป็นต้นทุนเฉลี่ยประมาณ 5,326 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลวัตต์ (USD/kW) อย่างไรก็ตาม รัฐบาลสหราชอาณาจักรยังต้องสนับสนุนงบประมาณตั้งต้นประมาณ 2.6 พันล้านปอนด์ เพื่อกระตุ้นการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานและการออกแบบขั้นต้น
กรณีสหรัฐอเมริกา: NuScale Power
โครงการ Carbon Free Power Project (CFPP) ของ NuScale Power ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งออกแบบให้ใช้เครื่องปฏิกรณ์ 6 โมดูล กำลังผลิตรวม 462 เมกะวัตต์ไฟฟ้า เคยประเมินต้นทุนโครงการไว้สูงถึง 8.03 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 17,381 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลวัตต์ไฟฟ้า (USD/kWe) ก่อนยุติโครงการในปี 2566 เนื่องจากไม่สามารถหาผู้รับซื้อไฟฟ้าได้ครบตามเป้าหมาย
กรณีโรมาเนีย: โครงการ Doicești
โครงการ SMR ที่เมือง Doicești ประเทศโรมาเนีย มีการประเมินต้นทุนเพิ่มขึ้นจาก 2.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็น 6.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 14,069 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลวัตต์ไฟฟ้า ตามข้อมูลในบทวิเคราะห์ พร้อมระบุว่าโครงการยังมีประเด็นที่ต้องดำเนินการในขั้นตอนการตัดสินใจลงทุนขั้นสุดท้าย
กรณีศึกษาจากทั้งสามประเทศสะท้อนว่า การประเมินความคุ้มค่าของ SMR ต้องพิจารณาต้นทุนโครงการทั้งหมด (Total Project Cost) ไม่ใช่เฉพาะราคาตัวเครื่องปฏิกรณ์หรือค่าใช้จ่ายในการก่อสร้างเท่านั้น แต่ต้องคำนึงถึงความเสี่ยงจากความล่าช้า อัตราดอกเบี้ย และการเปลี่ยนแปลงแบบทางวิศวกรรม ซึ่งอาจส่งผลให้ต้นทุนโครงการเพิ่มสูงขึ้น
วิศวกรรมความปลอดภัย SMR ต้องอาศัยข้อมูลทดลองและแบบจำลองคอมพิวเตอร์
อีกประเด็นสำคัญในการกำกับดูแล SMR คือความสามารถในการประเมินความปลอดภัยทางวิศวกรรม โดยเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์มีพื้นฐานจากการศึกษาวิจัยและการทดลองในห้องปฏิบัติการมาอย่างต่อเนื่อง
ตัวอย่างหนึ่งคือห้องปฏิบัติการ PUMA ของมหาวิทยาลัยเพอร์ดู (Purdue University) ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งใช้ศึกษาระบบหล่อเย็นและปรากฏการณ์ความปลอดภัยเชิงรับ (Passive Safety) ของเครื่องปฏิกรณ์ตระกูล BWR รวมถึงเทคโนโลยี BWRX-300 โดยศึกษาพฤติกรรมการไหลของน้ำและไอน้ำในระดับมหภาค เพื่อนำข้อมูลจากการทดลองมาเปรียบเทียบและปรับปรุงสมการในโปรแกรมจำลองคอมพิวเตอร์ให้มีความแม่นยำยิ่งขึ้น
โปรแกรมที่ใช้ในการจำลองและวิเคราะห์ เช่น RELAP5, TRACE และ OpenFOAM เป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับการศึกษาพฤติกรรมทางเทอร์โมไฮดรอลิกส์และการประเมินความปลอดภัยของระบบ
นายแพทย์รุ่งเรืองเน้นว่า สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติจำเป็นต้องมีขีดความสามารถในการวิเคราะห์ข้อมูลยืนยันอย่างเป็นอิสระ (Independent Confirmatory Analysis) เพื่อให้หน่วยงานกำกับดูแลสามารถประเมินความปลอดภัยได้ด้วยตนเอง ไม่พึ่งพาเฉพาะรายงานหรือข้อมูลที่จัดทำโดยบริษัทผู้พัฒนาและจำหน่ายเทคโนโลยี
เสนอ 4 ยุทธศาสตร์เตรียมประเทศไทยรองรับ SMR
เพื่อรองรับการพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าตามแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย (Power Development Plan: PDP) และยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติเสนอ 4 ยุทธศาสตร์สำคัญ ดังนี้
1. จัดทำข้อกำหนดแห่งชาติสำหรับ SMR (National User Requirements Formulation)
กระทรวงพลังงาน การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ควรร่วมกันจัดทำเอกสารข้อกำหนดผู้ซื้อ (User Requirements) ของประเทศไทย โดยนำข้อพิจารณา 122 ประเด็นจากเอกสาร IAEA-TECDOC-2143 (2026) มาประกอบการกำหนดกรอบด้านความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และความสามารถในการจ่ายไอน้ำความร้อนสำหรับภาคอุตสาหกรรม
ข้อกำหนดดังกล่าวจะเป็นกรอบกลางในการเปรียบเทียบเทคโนโลยีจากผู้พัฒนาทั่วโลก ช่วยให้การพิจารณามีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาผู้ขายเทคโนโลยีรายใดรายหนึ่ง
2. ยกระดับการกำกับดูแลเชิงรุกด้วย Pre-licensing และ Step-by-Step
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติควรพัฒนากระบวนการพิจารณาอนุญาต โดยเปิดกลไกการหารือและประเมินแบบล่วงหน้า (Vendor Design Review) เพื่อศึกษาความปลอดภัยของระบบ Passive Safety ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น รวมถึงประยุกต์ใช้การพิจารณาใบอนุญาตพื้นที่ตั้งล่วงหน้า (Early Site Permit)
แนวทางดังกล่าวจะช่วยสร้างความชัดเจนด้านวิศวกรรมและข้อกำหนดความปลอดภัยตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนการก่อสร้าง ลดความเสี่ยงด้านระยะเวลาและงบประมาณที่อาจเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะโครงการโรงไฟฟ้าหน่วยแรกหรือ FOAK
3. สร้างความเข้มแข็งให้หน่วยงานขับเคลื่อนโครงการพลังงานนิวเคลียร์ (NEPIO Development)
รัฐบาลควรเร่งพิจารณาจัดตั้งหน่วยงานขับเคลื่อนโครงการพลังงานนิวเคลียร์ (Nuclear Energy Programme Implementing Organization: NEPIO) อย่างเป็นรูปธรรม ตามแนวทางที่ประเทศมาเลเซียดำเนินการผ่าน MyPOWER Corporation
หน่วยงานดังกล่าวควรรับผิดชอบการประสานงานด้านการจัดหาเงินทุน การบริหารสัญญา การจัดการผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และการพัฒนาแผนที่นำทางด้านบุคลากรอย่างเป็นระบบ พร้อมแยกบทบาทจากสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ซึ่งทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัย เพื่อให้การกำกับดูแลมีความเป็นอิสระและชัดเจน
4. พัฒนาความเป็นเลิศด้านวิศวกรรมความปลอดภัยเชิงคำนวณ (Computational Safety Excellence)
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ควรสนับสนุนทุนวิจัยอย่างต่อเนื่องให้แก่สถาบันอุดมศึกษา เช่น ภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสถาบันพันธมิตร เพื่อพัฒนาความสามารถในการจำลองพฤติกรรมทางเทอร์โมไฮดรอลิกส์และการใช้โปรแกรมวิเคราะห์ความปลอดภัย เช่น TRACE และ RELAP5
การพัฒนาบุคลากรด้านนี้จะช่วยสร้างผู้เชี่ยวชาญและวิศวกรผู้ประเมินความปลอดภัย (Safety Reviewers) ให้สามารถวิเคราะห์รายงานการวิเคราะห์ความปลอดภัย (Safety Analysis Report: SAR) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวดเร็ว และน่าเชื่อถือ สนับสนุนการทำงานของสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติในฐานะหน่วยงานกำกับดูแล
ปส. ย้ำ Safety First วางรากฐานพลังงานนิวเคลียร์ไทยอย่างรอบคอบ
นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ย้ำว่า สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติพร้อมทำหน้าที่เป็นหน่วยงานหลักด้านการกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสี รวมทั้งบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อเตรียมความพร้อมของประเทศไทยในการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคพลังงานนิวเคลียร์
การพัฒนาเทคโนโลยี SMR และการพิจารณาทางเลือกด้านพลังงานนิวเคลียร์ของประเทศ จำเป็นต้องดำเนินการอย่างโปร่งใส มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์รองรับ มีระบบกำกับดูแลที่เข้มแข็ง และคำนึงถึงความปลอดภัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อมเป็นเป้าหมายสูงสุด
บทวิเคราะห์นี้ได้รับข้อมูลสนับสนุนทางวิชาการจากสาขาวิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Nuclear Engineering, Chulalongkorn University) และทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (International Atomic Energy Agency: IAEA)
เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูล
World Nuclear Industry Status Report (WNISR). (2025). Rolls-Royce SMR cost estimates.
UK Government / Great British Energy – Nuclear. (13 April 2026). Rolls-Royce SMR project agreement.
Romanian Government, Prime Minister's Control Body. (2026). Report on the inspection carried out at Nuclearelectrica SA (Doicești SMR Project).
Nuclearelectrica. (12 February 2026). Doicești SMR Project Final Investment Decision.
U.S. Department of Energy, Office of Inspector General. (24 March 2026). Audit Report DOE-OIG-26-25 on Carbon Free Power Project (CFPP).
NuScale Power. VOYGR SMR Technology Fact Sheet.
International Atomic Energy Agency (IAEA). (2026). IAEA-TECDOC-2143: Generic User Rationale and Considerations for Small Modular Reactors (NHSI).
BERNAMA. (26 October 2026). Government To Decide On Nuclear Power Plant After Four Key Studies Completed – Chang (Malaysia).
Jesselton Times. (4 November 2026). Time for Malaysia to advance into the nuclear energy development phase, says Masiung (Sabah FNPP Proposal).
International Atomic Energy Agency (IAEA). Nuclear Harmonization and Standardization Initiative (NHSI).
Purdue University. PUMA Facility & Thermal Hydraulics and Reactor Safety Research.
เผยแพร่บทความต้นฉบับผ่าน Facebook สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ: https://www.facebook.com/share/p/19PbfGtNZa
