ม.รามคำแหง–โรงเรียนเกาะกูดวิทยาคม ปั้นเยาวชนรักษ์ทะเลตราด เรียนรู้ระบบนิเวศจากพื้นที่จริง​ สู่เป้าหมาย 30x30

ม.รามคำแหง จับมือโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคม จัดค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทะเล หนุนเป้าหมาย 30x30 สร้างคนรุ่นใหม่ปกป้องระบบนิเวศตราด

     มหาวิทยาลัยรามคำแหง (ม.ร.) ร่วมกับโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคม ผู้นำชุมชน และภาคีเครือข่าย จัด “ค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเกาะกูด” ระหว่างวันที่ 12–14 ตุลาคม 2569 ณ โรงเรียนเกาะกูดวิทยาคม อำเภอเกาะกูด จังหวัดตราด โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) กองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (GEF) และสำนักงานบริการโครงการแห่งสหประชาชาติ (UNOPS) ภายใต้แผนปฏิบัติการเชิงยุทธศาสตร์สำหรับทะเลจีนใต้และอ่าวไทย (SCS-SAP) ร่วมกับองค์กร Pacific Environment (PE) มุ่งเสริมความรู้และทักษะเยาวชนด้านการสำรวจ วิเคราะห์ และสื่อสารเรื่องการอนุรักษ์ เพื่อสร้างกำลังสำคัญในการดูแลระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งของจังหวัดตราด พร้อมสนับสนุนเป้าหมายความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลก “30x30”

ความร่วมมือระดับนานาชาติ ขับเคลื่อนการอนุรักษ์ทะเลโดยชุมชน

     โครงการอบรม “ค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเกาะกูด (เรียนรู้ สำรวจ วิเคราะห์ และสื่อสารอย่างมีประสิทธิภาพ)” ดำเนินงานโดยมหาวิทยาลัยรามคำแหง ผ่านศูนย์บริการวิชาการและวิจัย คณะวิทยาศาสตร์ ร่วมกับโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคมและภาคีเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อเพิ่มศักยภาพการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยชุมชนในจังหวัดตราด

     กิจกรรมดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “ยกระดับการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยชุมชนในจังหวัดตราด ประเทศไทย” (Scaling Community-Led Coastal and Marine Conservation in Trat Province, Thailand) ซึ่งได้รับการสนับสนุนผ่านโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme: UNEP) กองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (Global Environment Facility: GEF) และสำนักงานบริการโครงการแห่งสหประชาชาติ (United Nations Office for Project Services: UNOPS) ภายใต้แผนปฏิบัติการเชิงยุทธศาสตร์สำหรับทะเลจีนใต้และอ่าวไทย (Strategic Action Programme for the South China Seas and Gulf of Thailand: SCS-SAP) โดยร่วมมือกับ Pacific Environment (PE)

     ความร่วมมือครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาการอนุรักษ์และการบริหารจัดการระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งในจังหวัดตราด ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง มีความสำคัญต่อการเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำ และเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงนิเวศทางทะเลที่ต้องอาศัยการดูแลรักษาอย่างเหมาะสม การส่งเสริมให้ชุมชนและเยาวชนมีส่วนร่วมจึงเป็นกลไกสำคัญในการรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสร้างความยั่งยืนในระยะยาว

เป้าหมาย 30x30 กับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ

     รายงานการประเมินระดับโลกของเวทีระหว่างรัฐบาลว่าด้วยนโยบาย-วิทยาศาสตร์ด้านความหลากหลายทางชีวภาพและบริการจากระบบนิเวศ (Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services: IPBES) ระบุว่า สิ่งมีชีวิตทั่วโลกมากกว่า 1 ล้านชนิดกำลังเผชิญความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ สถานการณ์ดังกล่าวเป็นหนึ่งในแรงผลักดันให้ประชาคมโลกเร่งดำเนินมาตรการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ

     กรอบงานคุนหมิง–มอนทรีออลว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (Kunming–Montreal Global Biodiversity Framework: GBF) จึงกำหนดเป้าหมายสำคัญใน Target 3 หรือ “30x30” ซึ่งมุ่งอนุรักษ์พื้นที่ทางบกและทางทะเลอย่างน้อยร้อยละ 30 ภายในปี ค.ศ. 2030 ผ่านพื้นที่คุ้มครองและมาตรการอนุรักษ์เชิงพื้นที่อื่นที่มีประสิทธิผล (Other Effective Area-Based Conservation Measures: OECMs)

     แนวทางดังกล่าวเชื่อมโยงกับการจัดทำแผนปฏิบัติการด้านความหลากหลายทางชีวภาพระดับชาติ (National Biodiversity Strategies and Action Plans: NBSAP) และทิศทางการพัฒนาประเทศตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 ของประเทศไทย

     มหาวิทยาลัยรามคำแหงจึงร่วมมือกับ Pacific Environment (PE) พัฒนาข้อเสนอโครงการเพื่อเสริมสร้างศักยภาพการอนุรักษ์โดยชุมชน และได้รับการสนับสนุนงบประมาณผ่านกลไก UNEP/GEF/UNOPS ภายใต้ SCS-SAP โดยมุ่งแก้ไขข้อจำกัดด้านข้อมูลพื้นฐาน ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน และพัฒนาระบบบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

5 เป้าหมายสำคัญของค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทะเลเกาะกูด

     การจัดค่ายระหว่างวันที่ 12–14 ตุลาคม 2569 มีวัตถุประสงค์หลัก 5 ประการ ได้แก่

1. สร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าของทรัพยากรท้องถิ่น ให้เยาวชนเข้าใจความสำคัญของทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ทั้งในมิติระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และสังคมของชุมชนเกาะกูด

2. เรียนรู้ความเชื่อมโยงของระบบนิเวศ ทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างป่าชายเลน หาดทราย และแนวปะการัง ซึ่งเป็นระบบนิเวศสำคัญที่เกื้อกูลและเชื่อมโยงกัน

3. ฝึกสำรวจและวิเคราะห์ข้อมูลภาคสนาม พัฒนาทักษะการสำรวจระบบนิเวศในพื้นที่จริง พร้อมเรียนรู้กระบวนการเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลตามหลักวิทยาศาสตร์

4. ปลูกฝังการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างยั่งยืน ส่งเสริมจิตสำนึกในการดูแลรักษาและบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดความสมดุล และอยู่คู่กับชุมชนได้ในระยะยาว

5. พัฒนาทักษะการสื่อสารเพื่อการเปลี่ยนแปลง ฝึกให้เยาวชนสามารถถ่ายทอดเรื่องราว ความสำคัญ และแนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลแก่ชุมชน นักท่องเที่ยว และสาธารณชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ใช้แอปพลิเคชัน TH-BIF Journey และ iNaturalist เรียนรู้วิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง

     นอกจากการเรียนรู้จากผู้เชี่ยวชาญและการสำรวจภาคสนามแล้ว นักเรียนที่เข้าร่วมโครงการยังได้ทดลองใช้งานแอปพลิเคชัน TH-BIF Journey ซึ่งพัฒนาโดยสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) และแอปพลิเคชัน iNaturalist เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์ภาคพลเมือง (Citizen Science)

     กิจกรรมดังกล่าวเปิดโอกาสให้นักเรียนได้สำรวจ บันทึก และศึกษาข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่จริง ช่วยพัฒนาทักษะการสังเกต การเก็บข้อมูล และการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์จากประสบการณ์ตรง พร้อมสร้างการมีส่วนร่วมของเยาวชนในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ผศ.ดร.วิชิน ชี้เยาวชนคือกำลังสำคัญสืบทอดการอนุรักษ์ทะเล

     ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิชิน สืบปาละ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง และหัวหน้าโครงการยกระดับการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยชุมชนในจังหวัดตราด กล่าวถึงเจตนารมณ์ของการจัดค่ายว่า

     “ค่ายเยาวชนครั้งนี้เป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนการอนุรักษ์ผ่านกลไกพื้นที่อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ (OECMs) ซึ่งเกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายองค์กร โดยความตั้งใจหลักของเราคือการนำองค์ความรู้ระดับสากลมาปลูกฝังเป็นรากฐานและสร้างทัศนคติที่ดีให้แก่เยาวชน เพราะเชื่อมั่นว่าเยาวชนคนรุ่นใหม่ในพื้นที่ จะเป็นพลังและกำลังสำคัญที่สุดในการสืบทอด ดำรงรักษา และใช้ประโยชน์จากความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลของบ้านเกิดตนเองได้อย่างยั่งยืนในอนาคต”

โรงเรียนเกาะกูดวิทยาคมมุ่งสร้างเยาวชนเป็นนักสื่อสารด้านการอนุรักษ์

     นายวุฒินันท์ จันทร์นพรัตน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคม กล่าวถึงประโยชน์ที่นักเรียนได้รับจากการเข้าร่วมกิจกรรม พร้อมขอบคุณโครงการและภาคีเครือข่ายว่า

     “โครงการนี้ได้เปิดโลกการเรียนรู้และมอบประสบการณ์ตรงที่หาไม่ได้จากห้องเรียนปกติ ให้เด็ก ๆ ได้ลงมือปฏิบัติจริง ทั้งการศึกษาระบบนิเวศชายหาด ป่าชายเลน แนวปะการัง รวมถึงการลงดำน้ำสัมผัสแปลงปะการังเทียมในพื้นที่จริง ที่สำคัญคือการฝึกฝนให้นักเรียนก้าวสู่การเป็น ‘นักสื่อสารด้านการอนุรักษ์และการท่องเที่ยว’ ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

     นอกจากนี้ กิจกรรมที่จัดขึ้นยังเป็นโครงการที่ดีอย่างยิ่งในการนำองค์ความรู้ที่นักเรียนได้รับไปบูรณาการร่วมกับชุมชน และต่อยอดประยุกต์ใช้ในการประกอบอาชีพในอนาคต ซึ่งสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่และเป้าประสงค์ของโรงเรียนอย่างแท้จริง ต้องขอขอบคุณทางโครงการและภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนเป็นอย่างสูง ที่นำโอกาสดี ๆ มามอบให้แก่เยาวชนเกาะกูดในการพัฒนาศักยภาพตนเองเพื่อบ้านเกิด”

ผู้เชี่ยวชาญและผู้นำชุมชนร่วมถ่ายทอดความรู้

     ค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเกาะกูดครั้งนี้ได้รับความร่วมมือจากวิทยากร ได้แก่ รองศาสตราจารย์ ดร.มาฆมาส สุทธาชีพ, ดร.ดุษณี เชยทอง, นายพีรเดช จวบศักดิ์, นายอริย์รัช วงศ์ณัทปรานนต์ และนายฤทธิ์ไกร ไขแสง ซึ่งร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ให้แก่เยาวชน

     นอกจากนี้ ยังได้รับการสนับสนุนจากผู้นำชุมชนและกลุ่มอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ ได้แก่

• นายสุธี ศิริราชนิยม ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 1 บ้านคลองหินดำ

• นายพรพิพัฒน์ เพิ่มทรัพย์ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 2 บ้านคลองเจ้า

• นายชาตรี ทศดารา ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 3 บ้านอ่าวใหญ่

• นายสมเกียรติ์ ทศดารา ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 4 บ้านสลักลึก/บ้านสลักหลุด

• นายสุรชัย รำไพ

• นางทัศนีย์ รำไพ

• นางวาสนา สิงหพันธ์

     บุคคลเหล่านี้มีส่วนสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมและเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์เข้ากับบริบทของชุมชน เพื่อให้เยาวชนได้เรียนรู้จากทั้งผู้เชี่ยวชาญและผู้ที่มีประสบการณ์ในการดูแลทรัพยากรในพื้นที่

นายสุรินทร์ พนมทม ฝากเยาวชนสืบทอดการดูแลทรัพยากรเกาะกูด

     นายสุรินทร์ พนมทม ประธานชมรมผู้สูงอายุอำเภอเกาะกูด ให้เกียรติกล่าวโอวาทแก่นักเรียนที่เข้าร่วมโครงการ โดยเน้นย้ำถึงบทบาทของเยาวชนในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมว่า

     “เยาวชนคนรุ่นใหม่คือหัวใจสำคัญที่สุดในการขับเคลื่อนและสืบทอดการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของเกาะกูดอย่างยั่งยืนในอนาคต ขอขอบคุณคณะทำงานและโครงการเป็นอย่างยิ่งที่ได้มองเห็นความสำคัญของพื้นที่ เข้ามาร่วมมือกับโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคมในการจัดกิจกรรมอันมีคุณค่ายิ่งเช่นนี้ ซึ่งไม่เพียงแต่มอบความรู้ แต่ยังช่วยปลูกฝังจิตสำนึกรักบ้านเกิดให้แก่ลูกหลานและเยาวชนชาวเกาะกูด เพื่อให้พวกเขาสามารถดูแลรักษาทรัพยากรทางทะเลอันทรงคุณค่าให้อยู่คู่ชุมชนต่อไป”

ม.รามคำแหงพัฒนาหลักสูตรวิทยาศาสตร์ทางทะเลและความยั่งยืน

     รองศาสตราจารย์ ดร.ธรรมศักดิ์ ยีมิน กลุ่มวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในทะเล คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง และกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิด้านวิทยาศาสตร์ทางทะเลในคณะกรรมการนโยบายและแผนการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งแห่งชาติ กล่าวว่า มหาวิทยาลัยรามคำแหงให้ความสำคัญกับการเปิดโอกาสทางการศึกษา การบริการวิชาการแก่ชุมชน การฝึกอบรมนักเรียนและนักศึกษา ตลอดจนการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

     พร้อมระบุว่า คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง กำลังพัฒนาหลักสูตรปริญญาตรีด้านนวัตกรรมวิทยาศาสตร์ทางทะเลและความยั่งยืน รวมถึงหลักสูตรระดับปริญญาโทและปริญญาเอกด้านวิทยาศาสตร์ทางทะเลและความยั่งยืน เพื่อสร้างบุคลากรที่มีความรู้และศักยภาพสำหรับสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืนของทะเลไทย

เยาวชนเกาะกูดค้นพบประสบการณ์ใหม่และแรงบันดาลใจสู่อาชีพในอนาคต

     เสียงสะท้อนจากนักเรียนโรงเรียนเกาะกูดวิทยาคมที่เข้าร่วมกิจกรรมสะท้อนถึงความประทับใจจากการเรียนรู้ภาคสนาม การดำน้ำชมปะการัง การทำกิจกรรมร่วมกับวิทยากร และการฝึกนำเสนอข้อมูลเป็นภาษาอังกฤษ โดยนักเรียนบางส่วนระบุว่าประสบการณ์ดังกล่าวช่วยให้ได้เรียนรู้สิ่งใหม่ ค้นพบความสนใจของตนเอง และเกิดแรงบันดาลใจที่จะศึกษาต่อด้านวิทยาศาสตร์ทางทะเลหรือประกอบอาชีพที่เกี่ยวข้องกับการดำน้ำในอนาคต

     ตลอดระยะเวลา 3 วัน เยาวชนไม่ได้รับเพียงความรู้ทางวิชาการจากผู้เชี่ยวชาญ แต่ยังได้ลงพื้นที่สำรวจธรรมชาติจริง ฝึกเทคนิคการเล่าเรื่อง (Storytelling) และการสื่อสารความหมายของธรรมชาติ เพื่อถ่ายทอดความสำคัญของทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งให้แก่ชุมชน นักท่องเที่ยว และสาธารณชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สร้างเครือข่ายเยาวชน ขับเคลื่อนการอนุรักษ์ทะเลตราดอย่างยั่งยืน

     การจัดค่ายเยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเกาะกูดเป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลโดยชุมชน และสนับสนุนแนวทางมาตรการอนุรักษ์เชิงพื้นที่อื่นที่มีประสิทธิผล (OECMs) ในจังหวัดตราด โดยอาศัยการประสานความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน ผู้นำชุมชน นักวิชาการ และองค์กรระหว่างประเทศ

     โครงการยังสะท้อนบทบาทของการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์ การใช้ข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ และการพัฒนาทักษะการสื่อสารของเยาวชน เพื่อเชื่อมโยงการอนุรักษ์เข้ากับวิถีชีวิตของชุมชนและภาคการท่องเที่ยว

     การสร้างเยาวชนให้เป็นผู้เรียนรู้ นักสำรวจ และนักสื่อสารด้านการอนุรักษ์ จึงเป็นอีกแนวทางสำคัญในการสืบทอดการดูแลทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งของเกาะกูด พร้อมร่วมรักษาความสมบูรณ์ของอ่าวไทยและทะเลจังหวัดตราดให้คงอยู่ต่อไปในอนาคต