วงการอนุกรมวิธานปลื้ม มทร.ธัญบุรี–NSM ค้นพบ “มดตะนอยเทพรัตน์” มดชนิดใหม่ของโลก ในสวนยางตรัง
ฮือฮาวงการชีววิทยา มทร.ธัญบุรีและพันธมิตร ค้นพบ ‘มดตะนอยเทพรัตน์’ มดชนิดใหม่ของโลก พบเฉพาะสวนยางพาราภาคใต้
ตรัง — วงการชีววิทยาและความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยสร้างความสนใจในระดับนานาชาติอีกครั้ง เมื่อนักวิจัยจาก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (มทร.ธัญบุรี) ร่วมกับนักวิชาการจาก องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSM) ค้นพบ มดชนิดใหม่ของโลก ในประเทศไทย พร้อมตั้งชื่อเพื่อเทิดพระเกียรติว่า “มดตะนอยเทพรัตน์” (Tetraponera sirindhornae)
การค้นพบดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในวารสารวิชาการนานาชาติ Tropical Natural History ฉบับพิเศษ ปี พ.ศ. 2568 นับเป็นความก้าวหน้าสำคัญของงานด้านอนุกรมวิธานและการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของไทยในเวทีสากล
ผลงานวิจัยนี้นำโดยนักวิจัยจาก มทร.ธัญบุรี ร่วมกับ ดร.วียะวัฒน์ ใจตรง นักวิชาการชำนาญการพิเศษและนักวิจัยจากองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSM) โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.นพรัตน์ พุทธกาล สาขาวิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มทร.ธัญบุรี เป็นผู้ร่วมวิจัย
นักวิจัยค้นพบมดชนิดใหม่นี้ใน สวนยางพาราบริเวณหน้าถ้ำเขาติง ตำบลลิพัง อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้ของประเทศไทย และได้ตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tetraponera sirindhornae Yodprasit, Tasen & Jaitrong, 2025 เพื่อเทิดพระเกียรติ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมงานด้านวิทยาศาสตร์ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ
จากการศึกษาพบว่า มดตะนอยเทพรัตน์ เป็นมดขนาดปานกลาง ลำตัวเรียบเป็นเงามัน และมีลักษณะทางสัณฐานวิทยาที่โดดเด่นอย่างไม่เคยพบมาก่อน โดยเป็น มดชนิดแรกของโลกในสกุล Tetraponera ที่มีมดงาน 2 ขนาด (Dimorphic) ในขณะที่มดชนิดอื่นในสกุลเดียวกันจะมีมดงานเพียงขนาดเดียว (Monomorphic)
มดงานขนาดเล็ก (Minor worker) มีลักษณะหัวที่ยาวกว่ากว้าง ดวงตารวมรูปวงรีขนาดใหญ่ และเอวปล้องแรกค่อนข้างสั้น ส่วนมดงานขนาดใหญ่ (Major worker) มีลำตัวใหญ่กว่ามดงานขนาดเล็กประมาณ 2 เท่า หัวทรงกระบอก และมีลักษณะเฉพาะสำคัญ คือ เมื่อหุบกรามจะเกิดช่องว่างระหว่างซี่ฟันอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นลักษณะจำแนกชนิดที่ไม่เคยรายงานมาก่อนในมดสกุลนี้
ด้านพฤติกรรมการอยู่อาศัย นักวิจัยพบว่า มดตะนอยเทพรัตน์สร้างรังอยู่ในกิ่งยางพาราแห้งที่ค้างอยู่บนต้น มีอาณานิคมขนาดเล็ก และพบเพียงรังเดียวเท่านั้น อย่างไรก็ตาม แหล่งอาศัยดังกล่าวกำลังเผชิญความเสี่ยงอย่างมาก เนื่องจากพื้นที่สวนยางพาราบริเวณหน้าถ้ำเขาติง ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ ถูกปรับเปลี่ยนเป็นร้านค้าและสิ่งอำนวยความสะดวก ส่งผลให้ไม่พบมดชนิดนี้อีกเลยหลังการค้นพบครั้งแรก
นักวิจัยระบุว่า การค้นพบครั้งนี้สะท้อนถึงความจำเป็นของการพัฒนาพื้นที่และการจัดการท่องเที่ยวที่ต้องคำนึงถึง ความหลากหลายทางชีวภาพควบคู่กับการใช้ประโยชน์พื้นที่ เพื่อป้องกันการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตหายากหรือสิ่งมีชีวิตที่มนุษย์เพิ่งเริ่มรู้จัก
ขณะที่ รองศาสตราจารย์ ดร.สมหมาย ผิวสอาด อธิการบดีมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี กล่าวว่า การค้นพบมดชนิดใหม่ของโลกครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของมหาวิทยาลัยในการบูรณาการงานวิจัยกับการจัดการเรียนการสอนและการพัฒนาสังคมอย่างเป็นรูปธรรม โดยมุ่งปลูกฝังจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่อย่างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และสิ่งแวดล้อม
การค้นพบ “มดตะนอยเทพรัตน์” นับเป็นทั้งความสำเร็จทางวิชาการของนักวิจัยไทย และบทเรียนสำคัญของสังคมในการตระหนักถึงคุณค่าของระบบนิเวศขนาดเล็ก ซึ่งอาจซ่อนความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลกเอาไว้ และอาจสูญหายได้ หากการพัฒนาขาดความสมดุลกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ ทั้งนี้ งานวิจัยดังกล่าวได้รับความร่วมมือจาก คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยสามารถศึกษารายละเอียดฉบับเต็มได้ที่
DOI: 10.58837/tnh.25.8.266419
